مقدمه
قتلهای ناموسی، اغلب به قتل زن یا دختر توسط اعضای مرد خانواده گفته میشود. قاتلان اقدامات خود را با این ادعا توجیه میکنند که قربانی باعث بیآبرویی یا خدشهدار شدن اعتبار خانواده شده است.
در جوامع پدرسالار، فعالیتهای زنان و دختران به دقت تحت نظارت بستگان مرد – ابتدا پدر و برادران و سپس
همسر – قرار دارد و حفظ «پاکدامنی جنسی» آنها اهمیت زیادی دارد.
قربانیان قتلهای ناموسی معمولاً متهم به انجام رفتارهای «غیر اخلاقی» یا جنسی میشوند، از مکالمه با مردان غیرخویشاوند تا داشتن رابطه جنسی خارج از ازدواج، حتی اگر خود قربانی مورد تجاوز یا تعرض قرار گرفته باشد.
با این حال، یک زن میتواند به دلایل دیگری نیز هدف قتل قرار گیرد، از جمله امتناع از ازدواج اجباری یا درخواست طلاق و جدایی، حتی از یک همسر آزارگر. گاهی صرف سوءظن مردان نسبت به رفتارهای زنان که ممکن است به اعتبار خانواده آسیب برساند، باعث حمله و قتل میشود. این فرضیات معمولاً بر پایه احساسات و ادراکات مردان شکل میگیرند و کمتر با واقعیت عینی مطابقت دارند.
به طعنه، بستگان زن اغلب از این قتلها دفاع میکنند و گاهی حتی در برنامهریزی آنها نقش دارند.
قتلهای ناموسی در جهان
اگرچه به طور گسترده تصور میشود که چنین جرایمی کمتر گزارش میشوند، صندوق جمعیت سازمان ملل متحد تخمین میزند که سالانه تا ۵۰۰۰ زن به دلایل ناموسی کشته میشوند. این جرایم در سراسر جهان رخ میدهند و محدود به یک دین یا مذهب خاص نیستند. با این حال، بیشترین موارد در خاورمیانه و جنوب آسیا ثبت شدهاند؛ بهطوری که تقریباً نیمی از تمام قتلهای ناموسی در هند و پاکستان رخ میدهند.
در قرن بیست و یکم، آگاهی بینالمللی در مورد قتلهای ناموسی افزایش یافته است، اما برخی کشورها هنوز از برداشتن گامهای لازم برای جرمانگاری مؤثر آن اکراه دارند. حتی در مواردی که مردی به دلیل قتل تحت پیگرد قانونی قرار میگیرد، محاکمه اغلب بر رفتار ادعایی زن تمرکز میکند و نه بر خشونتی که علیه او اعمال شده است.
در بسیاری از موارد، مردان میتوانند ادعا کنند که جرمشان برای بازگرداندن آبروی خانواده انجام شده و درخواست کاهش مجازات کنند. به عنوان مثال، دولت هند در دهه ۱۹۸۰ مجازاتهای سختی را برای خشونت علیه زنان وضع کرد، اما قتلهای ناموسی در مناطق روستایی و ازدواجهای سنتی همچنان ادامه یافت. در این مناطق، به دلیل حمایت مستقیم یا غیرمستقیم اهالی روستا، این قتلها عمدتاً به پلیس گزارش نمیشوند.
چنین قتلهایی حتی در صورتی که گزارش شوند، گاهی به عنوان تصادف یا خودکشی تفسیر میشوند؛ زنانی که مورد ضرب و شتم، خفه کردن، سوزاندن یا چاقوکشی قرار گرفتهاند، ممکن است با وجود جراحات شدید، خودکشی اعلام شوند.
نگاهی به آمار و ارقام قتلهای ناموسی در ایران
آمار قتلهای ناموسی در ایران نشاندهنده شدت و فراگیری این پدیده است:
-
هفته اول آذر ۱۴۰۴: ۳ مورد زنکشی ثبت شد.
-
آبان ۱۴۰۴: ۱۶ مورد زنکشی گزارش شد؛ از جمله میترا جمالی، سوسن چهارشنبهپور، ثنا سیادتیان و سمیه کرد.
-
اردیبهشت ۱۴۰۴ (۲۲ آوریل تا ۲۲ مه ۲۰۲۵): کمپین “توقف قتلهای ناموسی” ۲۷ مورد قتل زنان در ایران را ثبت کرد.
قتلهای ناموسی در ایران
ابزارهای مورد استفاده
-
سلاح گرم: ۳۳٪
-
چاقو: ۳۳٪
-
سایر ابزارها: ۳۴٪
استانهای پرخطر
-
تهران و خراسان: هر کدام ۴ مورد
-
البرز، کرمانشاه و فارس: هر کدام ۳ مورد
انگیزهها
-
اختلافات خانوادگی: ۷ مورد (پرتکرارترین)
-
انگیزه نامشخص: ۶ مورد
-
سوءظن مردان نسبت به زنان: ۵ مورد
از این تعداد قتل، در ۱۹ مورد نسبت قاتل با مقتول، همسر بوده است
به گزارش تابناک، از ابتدای سال ۱۴۰۴، هر سه روز یک زن به دست مردان خانواده کشته شده است. طی ۴ تا ۶ ماه ابتدایی سال، بین ۴۵ تا ۶۲ زن قربانی شدهاند. انجمن جامعهشناسان ایران نیز تا چهارم آبان ۱۴۰۴، ۶۳ مورد همسرکشی ثبت کرده است. این آمار فقط بخشی از واقعیت است؛ بسیاری از قتلها تنها در فضای مجازی یا رسانههای محدود گزارش شدهاند و برخی هم در سکوت باقی ماندهاند.
ابعاد حقوقی قتلهای ناموسی در ایران
با افزایش موارد قتلهای ناموسی، موضوع بازدارندگی قوانین کیفری بیش از هر زمان دیگری مورد انتقاد قرار گرفته است. بسیاری از حقوقدانان و فعالان اجتماعی معتقدند مجازاتهای موجود، نهتنها بازدارنده نیستند، بلکه در برخی موارد بهطور غیرمستقیم این نوع خشونت را مشروع جلوه میدهند.
ماده ۶۳۰ قانون مجازات اسلامی
بر اساس این ماده، اگر مردی همسر خود را در حال زنا با مرد اجنبی مشاهده کند و علم به تمکین زن داشته باشد، میتواند در همان لحظه هر دو را به قتل برساند و در صورت اکراه زن، فقط مرد را بکشد. این ماده عملاً حق حیات زن را مشروط به قضاوت و تشخیص مرد میکند. حکم ضرب و جرح در این مورد نی ز مانند قتل است
ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی
طبق این ماده، در صورتی که قاتل پدر یا جد پدری مقتول باشد و مقتول، عاقل و در دین با مرتکب مساوی باشد قصاص اجرا نمیشود. این ماده یکی از دلایل اصلی کاهش مجازات در قتل فرزندان است.
پرونده رومینا اشرفی؛ نمونهای تکاندهنده
رومینا دختر ۱۳ سالهای بود که با پسری به نام بهمن خاوری آشنا شد و بعد از اینکه پدر با ازدواج آنها مخالفت کرد، آن دو با هم از خانه فرار کردند، اما بعد از مدتی پدر رومینا با ترفندی محل سکونت آنها را پیدا کرد و سپس رومینا را با کمک پلیس به خانه بازگرداند، اما دو روز بعد پدر با داس سر از تن رومینا جدا کرد.
روزنامه شرق مینویسد: دادگاه کیفری استان گیلان حکم پدر رومینا اشرفی را صادر و او را به ۹ سال حبس و پرداخت دیه در حق مادر رومینا محکوم کرد.
وکیل مادر رومینا درباره اظهارات متهم در دادگاه گفت: پدر رومینا در دادگاه ابراز پشیمانی کرد و گفت نفهمیده چه شده و یکباره این کار را کرده و زمان قتل میخواسته با داس به سر کار برود که در یک لحظه دخترش را کشته است.
البته به نظر نمیرسد این گفتهها درست باشد؛ چرا که او تأکید کرد برای پاککردن ناموسش دخترش را به قتل رسانده است.
وقتی او چنین حرفی زد، سؤال جالبی از سوی رئیس دادگاه مطرح شد و رئیس دادگاه گفت:
اگر تو معتقد بودی ناموست لکهدار شده، چرا بهمن خاوری را نکشتی؟ چرا دختربچه خودت را در خواب کشتی؟ آیا این رفتار یک پدر با فرزندش است؟
در این هنگام متهم گفت: اگر بهمن را میکشتم قصاص میشدم.
قتل رومینا اشرفی تنها یکی از انبوه قتلهای ناموسی از این دست است؛ هایده حسن زاده، ریحانه عامری، مبینا زینیوند، دلبر خسروی و فرشته نجاتی دخترانی هستند که توسط پدرانشان کشته شدهاند.
نتیجهگیری
قتلهای ناموسی پدیدهای چندبعدی است که از یکسو ریشه در فرهنگ مردسالار و باورهای سنتی دارد و از سوی دیگر با قوانین ناکارآمد و غیر بازدارنده تقویت میشود. مقابله با این فاجعه انسانی، نیازمند اصلاح جدی قوانین، آموزش اجتماعی، افزایش آگاهی عمومی و حمایت از نهادهای مدنی و حقوق زنان است. بدون این اقدامات، چرخه خشونت همچنان ادامه خواهد داشت.
در کنار اصلاحات ساختاری، آشنایی و دسترسی سریع به نهادهای حمایتی میتواند نقش مهمی در پیشگیری از خشونتهای خانوادگی و نجات جان افراد در معرض خطر ایفا کند. در این زمینه، مطالعه مقالهی اورژانس اجتماعی و خدمات حمایتی آن در مواجهه با بحرانهای خانوادگی میتواند به درک بهتر مسیرهای کمکرسانی و مداخله بهموقع کمک کند.
منابع:
بدون دیدگاه